Voorafgaand aan de verbouwing van mijn huis kwam ik tot de conclusie dat de tekeningen opgeslagen bij de gemeente niet meer actueel waren. Erger nog, tijdens de uitvoering van de werkzaamheden bleek een eerdere verbouwing nooit te zijn gedocumenteerd. Hoe ‘agile’ ik mezelf ook zie, deze ervaring heeft mijn ogen geopend hoe belangrijk het is om zaken goed vast te leggen. De oplettende lezer zal zich afvragen of de huidige situatie van mijn woning keurig gedocumenteerd opgeslagen ligt in de archiefkasten van mijn gemeente.
In dit artikel maken we kennis met de door de Open Group gecertificeerde modelleringtechniek (“taal”) ArchiMate. Aan de hand van de ArchiMate concepten kijken we hoe onze architectuur views en de relaties daartussen worden vastgelegd.
De meer ervaren architect kan dit artikel scannen en zal zich vrijwel direct thuis voelen in de materie. In dit geval adviseer ik om ook de volledige ArchiMate definitie te bestuderen. Voor de beginnende of ‘niet documenterende’ architect (zeldzaam soort) biedt dit artikel de handvaten om direct aan de slag te gaan met ArchiMate.
ArchiMate in een notendop
ArchiMate is een modelleringtechniek voor het beschrijven van enterprise architecturen. Een enterprise architectuur wordt in verband met de complexiteit vaak opgedeeld in de domeinen: product, proces, informatie, applicatie en techniek.
In welk domein(en) je werkzaam bent als architect is veelaf afhankelijk van de grootte van de organisatie of project en jouw specifieke competenties. ArchiMate definieert per domein een aantal concepten om deze te beschrijven en relaties om domeinen met elkaar te verbinden.
ArchiMate is zeer geschikt voor een gedetailleerde uitwerking van een enterprise architectuur. In dit artikel behandel ik de minimale set aan ArchiMate concepten die naar mijn mening nodig zijn voor het documenteren van architectuur.
Lagen
ArchiMate is opgebouwd uit een drietal lagen, waarbij iedere laag services biedt aan de lagen erboven. Hogere lagen zijn telkens afhankelijk van de onderliggende laag.
1. De businesslaag biedt producten en services aan eindklanten. Dit wordt gerealiseerd in de organisatie door bedrijfsprocessen en worden uitgevoerd door bedrijfsactoren en bedrijfsrolen.
2. De applicatielaag ondersteunt de businesslaag met applicatieservices welke worden gerealiseerd door (software) applicatiecomponenten.
3. De technologielaag ondersteunt de applicatielaag met infrastructuurservices (processing, opslag en communicatieservices).
Van iedere afzonderlijke laag worden vervolgens drie aspecten uitgewerkt: informatie, gedrag en structuur.
Figuur 1. ArchiMate Structuur (bron: Open Group).
Zie figuur 1 voor de algemene ArchiMate structuur met daarin de lagen en concepten. Deze korte inleiding in de theorie van ArchiMate volstaat voor het resterende deel van dit artikel. Voor een meer uitgebreide beschrijving zie bijlage 1.
Businesslaag
In deze laag worden de concepten bedrijfsactor, bedrijfsrol, bedrijfsservice, bedrijfsproces, bedrijfsfunctie en bedrijfsobject behandeld.
Een persoon (bedrijfsactor) in de bedrijfsrol medewerker maakt gebruik van de twee bedrijfsservices die worden aangeboden. De HR-afdeling voert de bedrijfsrol declaratieverwerker en is in deze rol verantwoordelijk voor het bedrijfsproces declaratieafhandeling.
Figuur 2. Declaratievoorbeeld – businesslaag.
De medewerker registreert zijn declaratie middels de declaratie-registratieservice, waarna hij/zij het verloop van de ingevoerde declaratie kan inzien via de declaratie-informatieservice. Het verloop een standaard declaratieafhandeling is als volgt:
Medewerker registreert de declaratie (bedrijfsfuctie).
1. Declaratieverwerker accepteert de declaratie en neemt deze in behandeling.
2. Declaratieverwerker beoordeelt de declaratie inhoudelijk.
3. Declaratieverwerker geeft opdracht tot uitbetaling.
Applicatielaag
In deze laag worden de concepten applicatieservice, applicatiecomponent, applicatiefunctie en dataobject behandeld.
In dit voorbeeld wordt maar een klein deel van de totale applicatielaag uitgewerkt. De beoordeling wordt ondersteund door de beoordelen declaratie applicatieservice. Deze service wordt opgesplitst in een drietal applicatiefuncties: valideren, accorderen door de manager en het controleren van de geregistreerde declaratie ten opzichte van het geldende declaratiebeleid. De invoer voor deze applicatieservice is de declaratie (dataobject), daarnaast wordt gebruik gemaakt van het hr-beleidsgegevens.
Figuur 3. Declaratievoorbeeld – applicatielaag.
De uitvoering van de beoordelen declaratieservice is als volgt:
1. Valideren van de declaratie.
2. Accorderen door de manager van de medewerker.
3. Controleren van de declaratie aan de hand van het hr-beleid.
De declaratieservice wordt gerealiseerd met behulp van een drietal systemen (zie figuur 5).
• HR-administratie (applicatiecomponent): verantwoordelijk voor de medewerker gegevens en hr-beleid.
• Declaratieapplicatie: verantwoordelijk voor het uitvoeren van de declaratieafhandeling.
• Financieel systeem: verantwoordelijk voor het uitbetalen van de declaratie bij goedkeuring.
Technologielaag
In deze laag worden de concepten infrastructuurservice en systeemsoftware behandeld.
De systemen genoemd in de applicatielaag ondersteunen we met infrastructuurservices.
Voor de uitvoering van de beoordeel declaratieservice maken we gebruik van twee infrastructuurservices:
• Declaratiefiles services: verantwoordelijk voor de opslag van de declaratiegegevens.
• Presentatieservices: verantwoordelijk voor het voeren van de dialoog naar de declaratieverwerker en medewerker.
Figuur 4. Declaratievoorbeeld – technologielaag.
Deze infrastructuurservices worden gerealiseerd door de systeemsoftware: HR, FI/CO, SharePoint en SQL Server database.
Geïntegreerde architectuur
De kracht van het documenteren van architectuur is het leggen van verbanden. Nu we de drie lagen business, applicatie en technologie als views hebben uitgewerkt gaan we deze met elkaar verbinden. De kracht van ArchiMate is dat de verschillende views verbonden worden door middel van services. Bedrijfsservices ondersteunen de organisatie. Applicaties ondersteunen deze bedrijfsprocessen via applicatieservices. Die op hun beurt ondersteund worden door infrastructuurservices. Figuur 5 toont de views met hun onderlinge relaties.
Figuur 5. Declaratievoorbeeld – geïntegreerde architectuur.
Conclusie
In dit artikel zijn we herinnerd aan het belang van het documenteren van architectuur. We hebben kennisgemaakt met de modelleringtechniek ArchiMate en geleerd hoe we de minimale set aan ArchiMate concepten kunnen gebruiken om architectuur views en de relaties daartussen vast te leggen. Dit hebben we uitgewerkt aan de hand van een eenvoudig voorbeeld.
Referenties
ArchiMate: http://www.archimate.org
Open Group: http://www.opengroup.org/archimate/
Gratis Archi Tool: http://www.archimate.org